آخوند ملا صدرا همانطورى كه در اوائل مباحث وجود اسفار ذكر نموده است ، در اوان تحصيل بلكه در اوائل نبوغ فكرى خود قائل به اصالت ماهيت بوده است « 1 » . در اين مسأله از استاد گرانمايهء خود سيد محقق داماد ( متوفى 1040 ه . ق ) پيروى مىنموده ، ولى بعدها از اين قول برگشته و اصالت وجود را اختيار نموده است « 2 » . مسأله اصالت وجود و ماهيت تا قبل از شيخ الاشراق ( 549 - 587 ه . ق ) در كتب علمى مطرح نبوده است ، به‌نحوى كه طرفين از قائلان به اصالت وجود و اصالت ماهيت جهت اثبات مطلوب خود اقامه دليل نمايند . محققان از حكما شيخ الرئيس « 3 » فارابى « 4 » بهمنيار « 5 » و ابو العباس لوكرى « 6 »

--> ( 1 و 2 ) . در اسفار ( ص 49 ، طبع جديد - ص 10 طبع سنگى قديم ) گويد : « و إنّى قد كنت شديد الذبّ عنهم في اعتبارية الوجود و تأصل الماهيات حتى أن هداني ربّي و انكشف لي انكشافا أنّ الأمر به عكس ذلك » . ( 3 ) . شيخ الرئيس از بزرگترين فلاسفه اسلام است ، در فنون مختلفه حكمت سرآمد حكماى اعصار است . در استعداد و تيزى فهم در بين محققان نظير ندارد . در انواع فنون حكمت صاحب نظريه بوده است . رجوع شود به ابن سينا تأليف دكتر غنى . شيخ در سال 373 متولد و در سال 428 در سن 55 سالگى اين دنيا را وداع گفته است . منشأ پيدايش فلسفه و ترويج آن ، كتب شيخ است ، در مدت كوتاه عمر خداوند چه اندازه او را موفق به كسب معارف كرده و اشعهء كمالات شيخ عالمى را روشن ساخت . يكى از بزرگان غرب درباره شيخ گفته است : « أوّل عقل ظهر في تاريخ البشر » . گويا شيخ به مرض سرطان وفات كرده است ، چون خصوصياتى كه از مرضش ذكر شده است ، اطباى اين عصر مىگويند فقط منطبق بر سرطان است . ( 4 ) . فارابى ( 259 - 339 ) از بزرگان فلاسفه اسلام است ، بعضى او را بر شيخ ترجيح مىدهند ، ولى حكم به اين‌كه فارابى افضل از شيخ است ، انصافا مشكل است . ( 5 ) . بهمنيار ( م 458 ) شاگرد شيخ است و از همهء شاگردان شيخ در فنون حكمت ماهرتر بوده است . ( 6 ) . ابو العباس لوكرى كسى است كه فلسفه به وسيله او در بلاد خراسان منتشر شد ، شاگرد بهمنيار است ، كتابى به اسم بيان الحق فى ضمان الصدق در فنون حكمت تأليف كرده است كه بسيار كتاب پرمغز و باارزش است . يك نسخه از اين كتاب در كتابخانه مركزى دانشگاه جزء كتب اهدائى حضرت استاد دانشمند آقاى سيد محمد مشكوة موجود است .